سال حمايت از كالای ايرانی
جمعه ۲۷ مهر ۱۳۹۷ EN

ایران جایگاه خود را حفظ کرد

ماهنامه آمریکایی فوربس که گزارش های تحلیلی راجع به مسائل مختلف اقتصادی منتشر می کند، در شماره اخیر خود به بررسی برترین شرکت های نفتی دنیا پرداخته است؛ اینکه آیا کشف منابع شیل در نقاط مختلف جهان توانسته رده بندی شرکت های نفت و گاز دنیا را تغییر دهد یا خیر؟ و یا اینکه کدام شرکت بزرگترین غول نفت و گاز جهان است در تحلیلی مقایسه ای با آنچه که در سال ۲۰۰۳ میلادی منتشر شده، مورد بررسی قرار گرفته است.
به گزارش گروه بین الملل پایگاه اطلاع رسانی شرکت ملی نفت ایران، در سال ۲۰۰۳ میلادی همه رانندگان خودرو در امریکا از افزایش ناگهانی ۱٫۷۵ دلاری قیمت بنزین در هر گالن شوکه شدند، همه تحلیل گران آمریکایی معتقد بودند که دیگر ادامه زندگی برای آمریکایی ها با این افزایش قیمت نفت خام و رسیدن به بشکه ای ۳۰ دلار ممکن نخواهد بود. همگان بر این باور بودند که ایالات متحده آمریکا و دیگر جهانیان این افزایش قیمت را رد می کنند و پس از آن قیمت ها به شدت بالا می رود و کمبود نفت یک مسأله عادی می شود.
اوضاع در مورد گاز نیز چندان تفاوتی نداشت؛ گاز مثل امروز فراوان و در دسترس نبود، شرکت های بزرگ انرژی به دنبال راهی برای تبدیل گاز به شکل ال ان جی و انتقال آن از کشورهای گاز خیز به خاک آمریکا بودند؛ انگار دوران انرژی ارزان به پایان رسیده بود.
دنیا در این ده سال بسیار تغییر یافته است. حالا نفت به راحتی با ۱۰۰ دلار در هر بشکه قابل دسترس است و دنیا به پایان نرسیده است. آمریکا با اتکا به نفت و گاز شیل (هرچند به طور موقت) در تولید نفت به موفقیت های بزرگی دست یافته و نسبت به ۲۵ سال گذشته بسیار مستقل تر شده است.
بواسطه قیمت بالای نفت، کاشفان نفت در ایالات تگزاس و اوکلاهامای آمریکا به فکر استخراج نفت از منابع کم دوام با استفاده از روش های جدید افتادند، حفر چاه های افقی در اعماق زمین برای رسیدن به منابع شیل و پس از آن استفاده از تزریق شن و آب در ساختارهای سخره ای برای شکست هیدرولیک و آزادسازی گاز، بسیار مرسوم شد.
پیش از این زمان، استخراج نفت صرفه اقتصادی نداشت؛ اما با انفجار قیمت نفت و رسیدن به ۶۰ دلار در سال ۲۰۰۵، ۹۰ دلار در سال ۲۰۰۷ و ۱۴۷ دلار در سال ۲۰۰۸ رویای استخراج این چنین منابعی به حقیقت پیوست و این حقیقت را ثابت کرد که عرضه کالا به قیمت آن بستگی دارد، هرچه قیمت بالاتر رود، عرضه آن هم بیشتر و به صرفه تر می شود.
البته گزارش اخیرآژانس بین المللی انرژی حاکی از آن است که منابعی که ماهنامه فوربس از آن سخن می گوید بسیار محدود هستند و دوران درخششان تا سال ۲۰۱۸ ادامه خواهد داشت و بعد از آن هر منبع جدیدی که آمریکا موفق به کشف آن ها شود تنها برای جبران کاهش تولیدش در میادین اخیر کافی خواهد بود.
همچنین مجله فوربس اشاره ای نمی کند که هرچند نفت شیل آمریکا شاید افزایش تولید را برای این کشور به ارمغان داشته است، اما انتقال این انرژی معضلی است که به شدت آمریکا با آن دست و پنجه نرم می کند.
در سال ۲۰۰۸ زمانی که برای اولین بار پیشنهاد تولید نفت شیل از مناطق شمالی آمریکا و کانادا مطرح شد، کارشناسان مساله انتقال این نفت را از طریق خط لوله کی استون ایکس ال مطرح کردند؛ اما مخالفان این طرح به شدت در مقابل این اقدام ایستادند.
این مخالفان که اکثراً مدافعان محیط زیست بودند ادعا می کردند که احداث چنین خط لوله ای می تواند مشکلات زیست محیطی بسیاری داشته باشد.
حفاری شیل و استفاده از شکست هیدرولیک خود می تواند سبب جابجایی لایه های سطحی زمین و تغییر در اکوسیستم شود و همچنین امکان وقوع زمین لرزه های غیر طبیعی افزایش می یابد.
با همه این مسائل امریکا از آن موقع موفق به احداث این خط لوله نشد و ایجاد آن در کش و قوس قانون گم شد.
همچنین راه های دیگر انتقال نفت از جمله انتقال با قطار نیز با حوادث و رسوایی های بسیاری از جمله واژگونی قطارهای حامل نفت همراه بوده است و انفجاراین قطارها سبب ویرانی شهرک ها و کشته شدن ده ها نفر شده است.
بزرگترین شرکت های نفتی جهان
با پیداش نفت شیل چه چیزی در رده بندی ۲۰ شرکت بزرگ نفتی جهان تغییر یافته است؟ مجله فوربس با مقایسه غول های نفتی امروز و مقایسه آن با آمار سال ۲۰۰۳ به بررسی تغییرات ایجاد شده برای این شرکت ها پرداخته است. به نظر شما کدام شرکت بر اساس آمار موسسه وود مکنزی در راس شرکت های نفت و گاز جهان قرار دارد؟
تا سال ۲۰۰۸ تولید نفت خام آمریکا بر روی ۵ میلیون بشکه ثابت بود، بعد از آن ناگهان اوضاع تغییر کرد: عرضه نفت آمریکا دچار تحولی بنیادین شد و ۵۰ درصد به این مقدار افزوده شد. مدیریت اطلاعات انرژی آمریکا گزارش کرد که در ماه اکتبر (مهر – آبان) همان سال میانگین تولید نفت آمریکا به ۷٫۷ میلیون بشکه در روز رسید؛ این مقدار نه تنها بیشترین مقدار در ۲۵ سال گذشته بود، بلکه به معنی تأمین نیمی از نیاز داخلی آمریکا بود. بعد از آن در سال جاری با در نظر گرفتن تولید دیگر میعانات از جمله پروپان و بوتان آمریکا توانست ادعا کند هر دو کشور روسیه و آمریکا را در تولید نفت و گاز پشت سر گذاشته است. همچنین تولید گاز طبیعی آمریکا نیز در دهه گذشته ۲۵% افزایش داشته و به رکورد ۸۰ میلیارد فوت مکعب در روز رسیده است.
ماهنامه فوربس در ادامه می نویسد، با خواندن این آمار و ارقام این تصور در ذهن ایجاد می شود که با چنین تحولی در تولید نفت آمریکا، احتمالا جدول رده بندی رهبران نفت و گاز جهان تغییر یافته است و حالا شرکت های تولید کننده نفت شیل نیز برای خود جایی در این جدول دارند، اما این تصور غلطی است؛ چرا که با وجود شکل گیری چنین تغییراتی در صنعت نفت، همچنان رهبران قبلی قانون گذار این صنعت عظیم هستند و هرچه تغییرات بیشتری رخ می دهد، اوضاع بیشتر ثابت می ماند.
بر اساس اطلاعات موسسه وود مکنزی، شرکت های برتر جهان در زمینه نفت و گاز تغییرات اندکی داشته اند.
چهار شرکت بزرگ جهان به ترتیب شامل: شرکت سعودی آرامکو، گزپروم روسیه، شرکت ملی نفت ایران و شرکت اکسون موبیل می شود.
در همین حال شرکت نفت روسنفت جایگاه پنجم را از آن خود کرده و پمکس را از این جایگاه بیرون رانده است. شل در جایگاه ششم قرار گرفته است، پترو چاینا از جایگاه نهم به جایگاه هفتم ترفیع پیدا کرده است و سه شرکت بعدی به ترتیب پمکس، شورون و شرکت نفت کویت هستند.
سه شرکتی که در سال ۲۰۰۳ در رده بندی ۲۰ شرکت برتر بودند و اکنون دیگر در این رده بندی جایی ندارند شامل شرکت های زیر می شود: کونوکوفیلیپس (جایگاه شانزدهم در رده بندی پیشین) که با ترک فعالیت های بین المللی خود این جایگاه را از دست داده است؛ شرکت یاکوس (جایگاه سیزدهم پیشین) که توسط ولادیمیر پوتین ملی شد و دارایی هایش به شرکت روسنفت انتقال یافت؛ و شرکت انی (جایگاه هفدهم پیشین) که به خاطر رشد دیگر شرکت ها این جایگاه را واگذار کرده است.
جالب است بدانید که در سال ۲۰۰۳ میانگین تولید این ۲۰ شرکت ۳٫۴ میلیون بشکه در روز بوده است، این در حالی است که این مقدار به ۴ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۱۳ رسیده است.
شاید زمانی را به یاد آورید که برخی تحلیلگران از جمله مت سیمونز ادعا می کردند که کشورهای برتر تولید کننده نفت به مرز تولید رسیده اند و از آن بیشتر نمی توانند تولید کنند و در ادعای خود به طور خاص به عربستان اشاره کردند و گفتند مرز تولید این کشور از این میزان تجاوز نخواهد کرد. در حالی که این  یک ادعای اشتباه بود.
هرچند که همه فکر می کردند با کشف نفت شیل در آمریکا، عربستان سعودی با معضلات بسیاری در بازار نفت مواجه شود، اما نه تنها چنین اتفاقی نیفتاد بلکه به عقیده تام الاکوت، تحلیلگر وود مکنزی این کشور در بازار جایگاه قوی تری پیدا کرد و به خاطر کیفیت نفت و امنیت در منابع بلند مدت این کشور هیچ تغییری در جایگاهش ایجاد نشده است و به گفته ی الاکوت این چنین کشورهایی همیشه چیزی در چنته دارند.
فوربس در مورد ایران می نویسد: مهیج ترین کشور ایران است، چرا که با وجود تحریم های بین المللی علیه نفت ایران، تولید نفت این کشور نه تنها کاهش نداشته بلکه ایران توانسته با افزایش تولید گاز، به ویژه در منطقه پارس جنوبی تولید کلی نفت و گاز خود را از سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۳ افزایش دهد.
میدان پارس جنوبی ۱٫۲۰۰ تریلیون فوت مکعب گاز در جا دارد، که بیش از ۱۵ درصد منابع گاز جهان را تشکیل می دهد، تقریبا بیش از نیمی از کل شیل گاز اکتشاف شده در آمریکا را در خود جای داده است.
به عقیده نویسنده مقاله فوربس، اگر گاز پارس جنوبی را در مقابل گاز شیل آمریکا به شما پیشنهاد دادند، حتما پارس جنوبی را برگزینید، چرا که گاز میادین متعارف به راحتی استخراج شده و به سادگی قابل انتقال است و در حال حاضر ایران و قطر می توانند همین میزان گاز را به مدت ۲۰۰ سال استخراج کنند.
فوربس در ادامه به پیش بینی جایگاه این شرکت ها در ۱۰ سال آینده می پردازد و پیش رفت شرکت هایی که در اختیار دولتشان است و خود دارنده ی نفت و گاز هستند از جمله عربستان سعودی، روسیه، ایران، مکزیک، کویت، قطر، ابوظبی، ونزوئلا و عراق را دور از انتظار نمی داند.
چرا که توسعه این کشورها با تولید نفتشان گره خورده است و برای حفظ نرخ توسعه خود باید به توسعه نفت خود بی اندیشند. بیشتر این کشور ها نیز منابع انرژی دست نخورده ای دارند که اصلا به فکر تمام شدنش هم نیستند و هزینه بسیار کمی هم برای استخراج نفت خود در مقابل سودش می پردازند.
در ادامه این مقاله با اشاره به معضلات تولید نفت و گاز شیل، تولید از این منابع نامتعارف را تا زمان وجود منابع متعارف در دست شرکت های دولتی امری بدون صرفه اقتصادی و پر ضرر می داند؛ به طوری که با ذکر مثال هایی شرکت های بزرگ بین المللی از جمله رویال داچ شل، اکسون موبیل و کونوکوفیلیپس را متضرر از سرمایه گذاری در این میدان ها می یابد و با توجه به برنامه های این شرکت ها مشخص می کند که آن ها قصد دارند فعالیت های خود را محدود کنند و بجای سود کلان با ریسک بالا به سود کم با فعالیت مطمئن رضایت دهند.
نویسنده مقاله ماهنامه فوربس در نهایت با اشاره به اینکه هیچ پیش بینی در مورد نفت نتوانسته درست از کار دربیاید می افزاید: اینکه در ده سال آینده چه چیزی روی دهد بر کسی مشخص نیست و رخ داد حوادث غیر قابل پیش بینی و متحیر کننده چیزی خارج از انتظار نیست، اما اینکه رهبران نفتی امروز جهان ده سال دیگر نیز سکان هدایت نفت و گاز را چه بسا قویتر از اکنون در دست داشته باشند نیاز به پیش بینی ندارد و فرایند قوی تر شدن این شرکت ها همچنان ادامه دارد.
چیزی که در این مقاله به صورت ظریفی در نظر گرفته نشده، رده بندی شرکت ها بر اساس تولید نفت و گاز به صورت مجزا است و این مساله در رسانه های داخلی این روزها دستخوش قلم بسیاری از نویسندگان مطلع و یا غیر مطلع قرار گرفته است  و حواشی بسیاری را به دنبال داشته است.
مساله جایگاه شرکت ملی نفت ایران به عنوان سومین تولید کننده نفت و از دست دادن مقام دومی شاید برای بسیاری با وجود تحریم ها حقیقتی آشکار به نظر آید، اما آنچه که این مقاله از آن به عنوان جایگاه ایران صحبت می کند با در نظر گرفتن تولید نفت و گاز به صورت مجموع است که از این حیث پیش از سال ۲۰۰۳ نیز ایران جایگاه سوم را داشت و تغییری در آن روی نداده است.
اما اگر این رده بندی را صرفاً بر اساس تولید نفت در نظر بگیریم، جایگاه ایران به عنوان دومین تولید کننده نفت جهان هیچ تغییری نداشته است.
ضمن آنکه شایعاتی که پیش از انتشار این مقاله در مورد پیشی گرفتن تولید نفت عراق از ایران مطرح می شد، با انتشار این مقاله بی اثر شد، چرا که اسمی از عراق در این مقاله به میان نمی آید.
مساله ی دیگری که در این مقاله بیان نمی شود، جایگاه روسیه در تولید نفت و گاز است. روسیه در سال های اخیر با مشکلات عدیده ای در ثبات تولید خود مواجه بوده است و اینکه روسیه جایگاه خود را در این رده بندی ترفیع داده باشد مسأله بعیدی به نظر می رسد.
دو سوم از تولید نفت این کشور از میادین نفتی منطقه “سیبری غربی” صورت میگیرد که با گذشت سه دهه از عمر این میادین، تولید آن ها رو به کاهش گذاشته است.
تلاش های روسیه نیز برای افزایش تولید؛ صرفاً به ثابت نگه داشتن تولید کمک کرده و هم اکنون این کشور بر روی تولید نفت از میادین “سیبری شرقی” که اساساً منابع نامتعارف هستند تمرکز کرده است.
هرچند که به عقیده ایلدار خازیف تحلیل گر HSBC، این منابع نیز همچون گذشته به جبران کاهش تولید روسیه کمک نمی کند.
در یادداشت چند ماه قبل این تحلیلگر آمده است، تولید نفت و گاز روسیه تا سال ۲۰۱۸ و ۱۹ به اوج خود می رسد و پس از آن با کاهش تولید میادین متعارف و عدم کشف میادین جایگزین، رفته رفته رو به کاهش خواهد گذاشت.
بر این اساس جایگاه ایران به عنوان دومین تولید کننده نفت هیچ تغییری نداشته است و جایگاه این کشور در تولید نفت و گاز نیز به احتمال بسیار زیاد با افت روسیه و توسعه میادین نفت و گاز ایران رشد ناگهانی را تجربه خواهد کرد.

دیدگاه‌ ها

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد. گزینه‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

۳ آذر ۱۳۹۲ساعت: ۱۲:۰۹۳۱۴ بازدید