سال توليد، پشتيبانی ها و مانع‌زدايی ها
پنج شنبه ۶ آبان ۱۴۰۰ EN

شرکت نفت، رویای کاهش انتشار گازهای گلخانه ای

شرکت ملی نفت ایران بر آن است با به کارگیری مکانیزم توسعه پاک، میزان تولید گازهای همراه نفت را به کمترین حد ممکن برساند؛ در این راستا گزارش ها نشان می دهد در صورت تکمیل طرح ها و پروژه های در دست اقدام، سوزاندن گازهای همراه نفت این شرکت تا سال ۲۰۱۵ به صورت کامل متوقف خواهد شد. 

به گزارش NIOC، دسامبر سال ۱۹۹۷ بود که پروتکلی برای تقویت مکانیزم­های اجرایی کنوانسیون تغییر آب و هوای سازمان ملل متحد در کیوتوی ژاپن به تصویب رسید و به پروتکل کیوتو معروف شد. مطابق این پروتکل، هر یک از اعضا مکلف به کاهش میزان انتشار گازهای گلخانه­ای در حد معینی شدند و قرار شد این اقدام تحت مکانیزم توسعه پاک (lean Development Mechanism) پروتکل کیوتو انجام شود. در ایران نیز سال ۱۳۸۵ و پس از تایید الحاق کشورمان به این پروتکل توسط شورای نگهبان، مدیریت برنامه ریزی تلفیقی شرکت ملی نفت با ارائه گزارشی به هیات مدیره این شرکت، ضمن معرفی و تبیین ضرورت پیاده سازی مکانیزم توسعه پاک، پیشنهاد کرد کمیته کاری تحت عنوان کمیته مکانیزم توسعه پاک (CDM) متشکل از نمایندگان شرکت های تابعه با راهبری مدیریت برنامه ریزی تلفیقی تشکیل و سازوکار لازم برای بهره گیری از آن در سطح شرکت ملی نفت ایران و شرکت های تابعه پیش بینی و ارائه شود. به این منظور پس از اخذ مصوبه هیات مدیره شرکت ملی نفت ایران، معاونت نظارت بر مصرف انرژی و ارزشیابی طرح های مدیریت برنامه ریزی تلفیقی این شرکت به عنوان متولی مکانیزم توسعه پاک در شرکت ملی نفت ایران معرفی شد.

به این ترتیب، اقدامات مرتبط به منظور استقرار مکانیزم توسعه پاک در برخی از پروژه های ملی نفت ایران، در دستور کار قرار گرفت و در گام اول به منظور فرهنگ سازی این موضوع، اولین همایش شناسایی استفاده از فرصت های مکانیزم توسعه پاک در بهمن ماه سال ۸۶ برگزار شد. همچنین در سال ۸۷ قرارداد ارسال زودهنگام گاز میدان های نفتی سروش و نوروز به خارگ در چارچوب مکانیزم توسعه پاک منعقد شد و این طرح به عنوان اولین پروژه CDM ایران در سازمان ملل به ثبت رسید؛ پس از آن نیز در چارچوب مکانیزم توسعه پاک در طرح های آماک و جمع آوری گازهای همراه سیری، مناقصه ای برای عقد قرارداد برگزار شد.
مبادله تفاهمنامه با یک شرکت نروژی و  برگزاری مناقصه برای عقد قرارداد در چارچوب مکانیزم توسعه پاک در طرح های جمع آوری گازهای همراه میدان نفت­شهر و میدان هنگام در سال ۸۸، همچنین عقد قرار داد با پژوهشگاه صنعت نفت برای پتانسیل سنجی مکانیزم توسعه پاک در شرکت بهره برداری مارون و تهیه چارچوب قرارداد مورد قبول شرکت ملی نفت ایران برای عقد قرارداد مکانیزم های توسعه از دیگر اقداماتی بود که در سال های اخیر و به تدریج در این زمینه انجام شده است.
ضرورت استقرار مکانیزم توسعه پاک به منظور کاهش انتشار گازهای گلخانه ای
اما این تلاش ها با چه هدفی صورت می گیرد؟ به جرات می توان گفت کاهش انتشار گازهای گلخانه ای، اصلی ترین هدفی است که مکانیزم توسعه پاک بر آن تمرکز دارد. تحقیقات ثابت کرده است گرمایش جهانی زمین، انقراض گونه های گیاهی، افزایش غلظت دی اکسیدکربن، کمبود آب، خطر سیلاب های رودخانه ای و ساحلی، توفان های گرمسیری، آتش سوزی، شور شدن آب های شیرین و کند شدن رشد اقتصادی جهان، مهم ترین آثار ناشی از انتشار گازهای گلخانه ای هستند.
در این بین اگرچه مکانیزم توسعه پاک، گستره وسیعی از فعالیت­ها را در حیطه های مختلف اعم از فعالیت کارخانجات صنعتی، صنایع شیمیایی، ساخت و ساز، حمل و نقل، صنایع معدنی، تولید فلز، نقل و انتقال، استفاده از حلال ها، رفع ضایعات بخش کشاورزی و … را در برمی گیرد، اما بخش انرژی، نقش به مراتب حائز اهمیت تری ایفا می کند. فعالیت صنایع انرژی تجدیدپذیر و تجدیدناپذیر، اقدامات در بخش های توزیع و تقاضای انرژی و استفاده از حامل های انرژی، فعالیت هایی هستند که نقش پررنگ بخش انرژی را در ایجاد الزام برای استقرار مکنیزم توسعه پاک، بیش از پیش آشکار می سازد.
به طور نمونه، بررسی سهم زیربخش­های مختلف در انتشار معادل دی اکسیدکربن گازهای گلخانه ای ایران در سال ۱۹۹۴ نشان می داد، بخش انرژی ۷۷ درصد از این سهم را در اختیار دارد. البته باید به این نکته نیز توجه داشت که انتشار گازهای گلخانه ای در بخش انرژی دلایل متعددی دارد؛ این گازها می توانند ناشی از احتراق در مشعل (Flare)، دیگ بخار (Boiler) و کوره ها باشند و یا از طریق فرایندهای فیزیکی و شیمیایی نظیر فراورش، پالایش نفت و ساخت محصولات پتروشیمی پدید آیند. همچنین توربین ها، موتورها، سوپاپ و دریچه دستگاه در کمپرسورها نیز می توانند از دیگر عوامل ایجاد گازهای گلخانه ای باشند.
احتراق در مشعل؛ عامل اصلی انتشار گازهای گلخانه ای در صنعت نفت
بررسی بخش بالادستی صنعت نفت نشان می دهد از بین عوامل یاد شده، احتراق در مشعل، بیشترین سهم را در ایجاد گازهای گلخانه ای این بخش دارد؛ به طوریکه در بین کشورهای عضو اوپک، ایران از جمله کشورهایی است که در رده بیشترین تولیدکنندگان احتراق در مشعل قرار دارد و حتی در سال ۲۰۰۹، رتبه اول را در این زمینه به خود اختصاص داده است. این موضوع اگرچه بیانگر ضرورت تلاش مضاعف برای کاهش میزان گازهای گلخانه ای در کشور است، اما از سوی دیگر، پتانسیل های فراوان صنعت نفت را نیز به منظور ایجاد فرصت برای استفاده از مکانیزم توسعه پاک برای تعریف پروژه­هایی جهت مهار این مشعل­ها نشان می دهد.
گزارش ها حاکی است: در اغلب کشورهای تولید کننده نفت و گاز، به دلیل نبود تکنولوژی های پیشرفته و هزینه های بالای مهار و استفاده بهینه از گازهای همراه نفت، این گازها سوزانده می شوند؛ رویدادی که علاوه بر از دست رفتن منابع ارزشمند گاز، منجر به آسیب دیدن محیط زیست خواهد شد. با این وجود با توجه به اینکه هدف “کاهش گازهای گلخانه ای” از جمله اهداف پیش روی همه کشورهاست، مکانیزم توسعه پاک با افزایش توجیه اقتصادی پروژه های جمع آوری گازهای همراه نفت، می تواند راهکار مناسبی جهت دستیابی به این هدف به شمار رود.
تعریف بیش از ۲۰ پروژه اصلی در راستای بهره مندی از مکانیزم توسعه پاک
شرکت های تابعه شرکت ملی نفت ایران با درک ضرورت بهره مندی از مکانیزم توسعه پاک و لزوم کاهش انتشار گازهای گلخانه ای، پروژه­های مختلفی را در این زمینه تعریف کرده و دنبال می کنند؛ به طوریکه بررسی ها نشان می­دهد تنها در شرکت های نفت و گاز پارس، نفت فلات قاره ایران، ملی مناطق نفتخیز جنوب و شرکت نفت مناطق مرکزی ایران در مجموع بیش از ۲۰ پروژه حائز اهمیت در حوزه CDM تعریف شده است.
 به طور نمونه شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب، طراحی اولیه پروژه جمع­آوری گازهای همراه واحدهای عملیاتی مارون ۱، ۲ و ۶ و طراحی اولیه طرح آماک جدید را به پایان رسانده است. این شرکت پروژه ای را نیز برای بازیافت حرارتی و استفاده از توربوکمپرسور در واحد تزریق گاز مارون تعریف کرده که مطالعات امکان­سنجی آن انجام شده است. پروژه احداث کارخانهNGL 2300، طرح افزایش راندمان انرژی در ایستگاه تقویت فشار میدان بی­بی­حکیمه و طرح جمع آوری گاز میدان هفت شهیدان و احداث کارخانه NGL1700 از دیگر پروژه هایی هستند که در این راستا در دستور کار شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب قرار گرفته اند.
شرکت نفت مناطق مرکزی ایران نیز به عنوان بزرگترین تولیدکننده گاز کشور، از ضرورت بهره مندی از مکانیزم توسعه پاک غافل نمانده و در این زمینه پروژه هایی را به خصوص در موقعیت جغرافیایی استان کرمانشاه تعریف کرده است که از مهم ترین آنها می توان به طرح احداث کارخانه NGL 1300 چشمه خوش، طرح جمع­آوری گازهای همراه نفت میدان پایدار، طرح جمع­آوری گازهای همراه نفت میادین آذر و دهلران و طرح جمع­آوری گازهای همراه میدان نفت­شهر اشاره کرد. طرح هایی از جمله طرح احداث نیروگاه های سیکل ترکیبی و طرح های متنوع در زمینه استخراج CO2 از واحد گوگرد یا از واحد شیرین سازی گاز در فازهای مختلف پارس جنوبی نیز از محوری ترین طرح­های شرکت نفت و گاز پارس در راستای اولویت بخشی به فعالیت های مکانیزم توسعه پاک به شمار می رود.
شرکت نفت فلات قاره ایران؛ ثبت کننده نخستین پروژه CDM در کشور
شرکت نفت فلات قاره ایران نیز با داشتن بیش از نیم قرن تجربه کار در دریا، چندین پروژه CDM را در حوزه خلیج فارس تعریف کرده است که بی شک در راس آنها می توان به پروژه جمع آوری گازهای همراه نفت میادین سروش و نوروز اشاره کرد؛ پروژه ای که به عنوان نخستین پروژه CDMکشور به ثبت رسید و به همین منظور سازمان حفاظت از محیط زیست از محمود زیرکچیان زاده؛ مدیرعامل این شرکت به دلیل مدیریت مطلوب این پروژه تقدیر کرد.  پروژه جمع آوری گازهای همراه میادین سروش و نوروز و ارسال آن به خارگ با هدف کاهش ۴۵۰ هزار تنی انتشار گازهای گلخانه ای هدفگذاری شد و سهم عمده ای را در پروژه های تعریف شده در حوزه مکانیزم توسعه پاک به خود اختصاص داد. این پروژه در نوامبر سال ۲۰۰۹ به عنوان اولین پروژه CDM کشور ایران در سازمان ملل به ثبت رسید و در اواخر سال ۱۳۹۰ نیز مورد بهره برداری قرار گرفت.
البته شرکت نفت فلات قاره ایران به جمع آوری گازهای همراه نفت میادین سروش و نوروز بسنده نکرده و طرح های دیگری از جمله طرح جمع آوری گازهای همراه میادین خارگ و بهرگان، جمع آوری گازهای همراه نفت میدان رشادت و جمع آوری گازهای همراه نفت میدان هنگام را نیز در دست اقدام دارد؛ همچنین در این راستا سال گذشته، پروژه احداث کارخانه NGL سیری نیز به بهره برداری رسید.
استقرار کامل مکانیزم توسعه پاک در گرو حضور موثر سرمایه گذاران
بدیهی است جلوگیری از سوزاندن گازهای همراه نفت، نیازمند اجرای پروژه های جمع آوری گازهای همراه نفت است و این امر نیز منوط به به تامین سرمایه لازم و حضور موثر سرمایه گذاران است. به این منظور لازم است با استفاده از مکانیزم توسعه پاک در این پروژه ها و افزایش جذابیت های اقتصادی در این پروژه ها، شرایط را برای جذب سرمایه گذاران هموار کرد.
همچنین لازم است تنگناهای موجود در این زمینه را شناسایی و مرتفع ساخت. عدم آشنایی کامل مدیران با این مکانیزم و کمبود نیروی کارشناسی در این زمینه از جمله این تنگناهاست؛ عدم حضور فعال در مجامع بین المللی برای اطلاع از اینگونه مکانیزم ها و تقدم ناگزیر پروژه های تولید نفت و گاز را نیز باید بر محدودیت های فعلی در بهره مندی مناسب از مکانیزم توسعه پاک اضافه کرد. به نظر می رسد تدوین قوانین و مقررات برای تسهیل استفاده از این مکانیزم و تلاش برای آگاهی به موقع از تغییرات و شرایط بین المللی به منظور برنامه ریزی برای مدیریت سازوکارهای موجود باید در اولویت کاری این حوزه قرار گیرد.

دیدگاه‌ ها

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد. گزینه‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

۲۰ شهریور ۱۳۹۲ساعت: ۱۲:۵۹۴۸۶ بازدید