فکر مهندسی در کنار تجربه عملیاتی

مدیر مهندسی و ساختمان

شرکت مهندسی و توسعه نفت یک سازمان ماتریسی است که در سه گروه کلی مدیریت های ستادی، مدیریت طرح ها و همچنین واحدهای مستقل ستادی تقسیم بندی می شود. مدیریت مهندسی ساختمان از جمله مدیریت های ستادی شرکت متن است که مسئولیت پشتیبانی فنی/ مهندسی و نظارتی فعالیت های سطح الارضی را برعهده دارد. مهندسی نفت نیز مسئولیت بخش تحت الارضی را برعهده دارد که مدیریت های ستادی در زمینه تأمین نیروهای مورد نیاز طرح ها، نظارت بر حسن عملکرد و پیشرفت طرح های اجرایی؛ ابلاغ، ارائه یا تدوین راهکارها،استانداردها، ضوابط و مقررات حاکم بر اجرای طرح ها اعم از نیازهای داخلی شرکت یا ابلاغی از سایر منابع وزارت نفت را بر عهده دارند. طرح هایی که از سوی شرکت متن اجرا می شود با سه روش بیع متقابل، تأمین مالی از منابع داخلی شرکت ملی نفت و همچنین قراردادهای مهندسی، تأمین کالا، اجرا و تأمین مالی (EPCF) هستند. مدیریت مهندسی ساختمان در هر سه مدل قرارداد حضور جدی دارد. به همین دلیل حدود ۲۰ درصد از پست های سازمانی شرکت را در اختیار داشته که در دو بخش ستادی و طرح ها فعالیت می کنند. کارشناسان این مدیریت در سطوح مدیریتی و کارشناسی طرح ها حضور دارند و بر نحوه اجرای قراردادها نظارت جدی دارند. تعامل جدی با مدیران طرح ها وجود دارد ولی در عین حال دقت می شود تا مسئولیت های اصلی مدیریت مهندسی ساختمان فراموش نشود. نظارت بر نحوه اجرای قراردادها، نحوه اجرای پروژها، رعایت ضوابط و استانداردها، تطبیق عملیات اجرایی با نقشه راه از جمله این مسئولیت هاست که در نهایت به هدف نهایی شرکت ملی نفت یعنی اجرای طرح های توسعه ای با حداقل هزینه، زمان تعیین شده بدون نقص منجر شود. دانش تئوریک و مهندسی نیروهای این معاونت که از دانشگاه و پروژه ها کسب شده است، توانمندی خوبی را برای دستیابی به این هدف فراهم کرده است.

اداره های سه گانه

مدیریت مهندسی ساختمان از طریق ۳ اداره از جمله اداره برآوردها و تعیین مقادیر، اداره طراحی و مهندسی و اداره خدمات فنی و مهندسی، مسئولیت های خود را انجام می دهد.

اداره برآوردها و تعیین مقادیر

در اداره برآوردها و تعیین مقادیر هر پروژه و طرحی که بخواهد اجرا شود از طریق کارشناسان مختلف این بخش برآورد می شود تا بتوان قضاوت بر مناقصه ها را بر پایه آن انجام داد. این رویکرد در تمام طرح ها به ویژه طرح هایی که از منابع داخلی انجام می شود، دنبال می شود. این اداره در بخش سطح الارضی و تحت الارضی (حفاری) نیز خدمات برآورد ارائه می نماید که نتایج آن در غالب موارد با برنده مناقصات بسیار نزدیک است.

برآوردهای خدمات مشاوره مورد نیاز شرکت از مشاوران زیست محیطی، لرزه نگاری ژئوتکنیک،HSE، دستگاه نظارت، مدیریت طرح نیز در این اداره ارزیابی می شود.

برآوردهای اجرایی زیر پروژه ها نیز در بخش های سه گانه مهندسی، تأمین کالا و اجرا، انجام می شود.

اداره طراحی و مهندسی مدیریت مهندسی ساختمان

اسناد مناقصه ها در اداره طراحی و مهندسی مدیریت مهندسی ساختمان بررسی مجدد می شود. این بررسی در راستای اطمینان از وضعیت مناقصه انجام می شود تا مناقصه با مقررات ابلاغی از طرف وزارت نفت، دولت و مجلس هیچ تضادی پیدا نکند. در ضمن اگر کاستی وجود دارد برطرف شود؛ یا اگر در حین اجرای کار، ابهام یا ایرادی یا اصلاحیه ای مورد نظر است، در اداره طراحی و مهندسی پروژه به صورت جامع بررسی شود تا جلوی بخشی نگری و غفلت های احتمالی گرفته شود و به صورت جامع اعلام نظر شود. گاهی اوقات در اجرای طرح های بیع متقابل، منابع داخلی یا EPCF اشکال هایی پیش می آید؛ پیمانکار داخلی، پیشنهادها یا راهکارهایی را مطرح می کند که توانمندی اظهار نظر در خصوص آن از نظر منابع انسانی و مدارک فنی در اداره طراحی و مهندسی فراهم شده تا به عواملی همچون زمان، هزینه، کیفیت، قابلیت اعتماد، قابلیت تداوم، نگهداری،قابلیت پایداری و اعتماد به تجهیزات، توجه لازم صورت گیرد. اهمیت این موضوع از آنجا ناشی می شود که چنانچه اگر از هریک از این عوامل غفلت شود، آن پروژه توجیه اقتصادی نخواهد داشت.

اداره خدمات فنی و مهندسی

این اداره چندین فعالیت اساسی را برعهده دارد که در سال های اخیر به جایگاه خوبی رسیده است. در زمینه هایی همچون ژئوتکنیک، پشتیبانی، HSE، تأمین مدارک و منابع لازم، شاهد فعالیت های این اداره هستیم. تأمین و نگهداری استانداردهای صنعت نفت اعم از ابلاغ وزارت نفت، معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری، سایر منابع قانونی و همچنین استانداردهای رایج حاکم بر صنعت نفت جهان نیز بر عهده این اداره است. این منابع مرتب به روز رسانی می شوند تا از استانداردهای همان سال استفاده شود.

مستند سازی اسناد و مدارک فنی شرکت نیز بر عهده این اداره است. این کار از طریق دستور العمل ویژه ای انجام می شود که با استفاده از تجربه شرکت های بین المللی صورت می گیرد. منشاء همکاری با تمام پیمانکاران، مشاوران و دیگر طرف های قرارداد با شرکت مهندسی و توسعه نفت، اسناد و مدارک فنی است که مطابق این دستور العمل طبقه بندی شده است. به عنوان مثال ما سیستم کد گذاری متعدد شرکت های سازنده و تأمین کننده تجهیزات را هماهنگ کرده ایم تا بتوان از دانش فنی موجود در سازمان که بابت آن پول پرداخت شده است استفاده شود.

در ضمن پیمانکاران موظف هستند همه مدارک فنی خود را مطابق سیستم به شرکت ارائه کنند تا در صورت نیاز به سرعت در دسترس باشد. این کار به منظور مدیریت دانش در شرکت صورت می گیرد.

خانواده بزرگ متن

مدیریت پروژه ها در شرکت مهندسی و توسعه به صورت مفهومی و ذاتی با عقلانیت جمعی و بهره گیری از همه ظرفیت های دانش سازمانی صورت می گیرد. بدین ترتیب نه تنها سازمان اداری این شرکت ماتریسی است، بلکه نحوه استقرار فیزیکی کارشناسان مدیریت مهندسی ساختمان نیز در هم تنیده است.

نحوه تعامل آنها از سویی به وسیله روسای اداره ها کنترل می شود و همه مقررات، سلسله مراتب و احترام های اداری رعایت می شود و از سوی دیگر به کمک تعامل های دوستانه و الفت ها و احترام های صمیمی، شاهد همکارهای سازمانی نزدیک هستیم که شرکت متن را به یک خانواده بزرگ تبدیل می کند. چنین نگاهی باعث می شود تا نمایندگان این مدیریت در طرح ها، بتوانند تصمیم های مقطعی و محلی خود را با نگاه های کلان سازمان هماهنگ کنند.ضرب المثلی هست که می گوید: باید جهانی اندیشید و محلی اجرا کرد. در طراحی،برآوردها و تدوین استانداردها، همه همکاران و کارشناسان مدیریت مهندسی ساختمان همفکری و مشارکت دارند.

نیازهای راهبردی خارج از چارچوب سازمانی

مدیریت مهندسی ساختمان شرکت مهندسی و توسعه نفت علاوه بر مسئولیت های عادی که در سیستم سازمانی پیش بینی شده است، مسئولیت های دیگری را نیز بر عهده دارد که در راستای نیازهای راهبردی شرکت است. کمیته هایی در شرکت وجود دارد که برخی از آنها براساس ابلاغیه دولت یا وزارت نفت و برخی دیگر براساس نیازهای داخلی شرکت تأسیس شده اند. یکی از این کمیته ها، کمیته خرید خدمات مشاور است. براساس دستور العمل جدید استعلام و انتخاب مشاور که از طریق معاونت برنامه ریزی ریاست جمهوری ابلاغ شده است، خرید هرگونه خدمات مشاوره ای باید مطابق این دستور العمل صورت گیرد. حدود ۷۰ درصد از فعالیت های انتخاب مشاور، از سوی کمیته خرید خدمات مشاوره و مابقی آن از سوی هیئت انتخاب مشاور صورت می پذیرد. این کمیته ها فاقد پست سازمانی هستند و کارشناسان بخش های مختلف سازمانی، فعالیت این کمیته ها را انجام می دهند. مدیر مهندسی ساختمان عضو و رییس کمیته خدمات مشاور است. رییس اداره طراحی و مهندسی نیز دبیر این کمیته است. بخش مهمی از فعالیت های این کمیته مانند بررسی سوابق مشاوران، فهرست بندی آنها، ارزیابی کیفی و ارزیابی فنی مشاوران به عهده کمیته مذکور و مدیریت مهندسی ساختمان است.

در شرکت مهندسی و توسعه نفت، کمیته ای با نام کمیته بررسی دستورتغییر کارها وجود دارد که مسئولیت آن بررسی همه فعالیت ها و تغییر کارها در خدمات مهندسی، خرید کالا، عملیات اجرا و خدمات مشاوران و پیمانکاران است که موجب تغییر مدت زمان یا تغییر مبلغ قرارداد می شود. این کمیته مسئول بررسی ضرورت تغییر کار و ارزیابی ارقام زمانی و مبلغ تغییر یافته است. مطابق قراردادهای رایج ۲۵ درصد تغییر در مبلغ قرارداد مجاز و قابل بررسی است. نمونه های زیادی وجود دارد که تصمیم گیری مناسب در خصوص تقاضای تغییر کارها اعم از رد یا قبول،منافع بزرگی را برای کشور به همراه داشته است.

حراست از منافع ملی

گاهی اوقات برخی پیمانکاران یا مشاوران می کوشند تا در خصوص تعهدات قراردادی خود به حداقل ها عمل کنند یا حتی به مقدار جزیی کمتر از تعهدات خود عمل نمایند.به همین دلیل نظارت دقیق و سختگیرانه ای بر فعالیت پیمانکاران و مشاوران وجود دارد. البته در عین حال این نظارت به گونه ای است که در روابط کارفرما و پیمانکار تنش ایجاد نشود و هر کدام از آنها مطابق قرارداد در جایگاه خودشان قرار گیرند. بدین ترتیب پروژه دچار افزایش هزینه یا طولانی شدن زمان اجرا نمی شود. در این زمینه گاهی با پیمانکاران دچار اختلاف هایی در حد چند میلیون تا چند میلیارد دلار می شویم که براساس وظایف قانونی و منافع ملی، از حقوق قانونی صنعت نفت کشور دفاع می کنیم.

طبیعی است که در قراردادهای بزرگ باید توانمندی کار فرما افزایش یابد تا بتواند بر پیمانکاران نظارت مناسب داشته باشد. دفاع از منافع ملی در قراردادهای نفتی چند میلیارد دلاری نیازمند افزایش تعهدها و تخصص ها است تا بتوان به نحو احسن وظایف محوله را به انجام رساند. از سند افتخارات شرکت مهندسی و توسعه نفت است که در قراردادهای بیع متقابل با جدیت از منافع ملی و شرکت ملی نفت ایران دفاع کرده است. اسناد و مدارک این کار نیز همگی موجود است. این موفقیت را مدیون اراده و تدبیر مدیران ارشد و مجریان شرکت و توانایی مهندسی و اجرائی کارشناسان جوان شرکت هستیم.

هرچند در قراردادهای بیع متقابل، مهندسی پروژه نیز به پیمانکار سپرده می شود، ولی کارشناسان شرکت نظارت دقیقی بر تمام فعالیت های مهندسی دارد تا در طراحی پروژه ها نیز اصول منابع ملی از جمله تولید صیانتی رعایت شود.

نظارت بر مناقصه های فرعی

با آنکه در قراردادهای بیع متقابل، مسئولیت اصلی پروژه به یک پیمانکار بزرگ نفتی سپرده می شود با این حال پیمانکار به حال خودش رها نمی شود. تمام فعالیت های فرعی که پیمانکار خارجی در طرح جامع توسعه میدان (MDP) مورد توجه قرار می دهد پس از بررسی نهایی توسط کارشناسان در مدیریت های شرکت از جمله مدیریت مهندسی ساختمان قابل اجرا خواهد بود.همچنین در شرکت مهندسی و توسعه نفت، کمیته ای به نام مناقصات بیع متقابل تشکیل شده است که بر مناقصه های طرح های بیع متقابل نظارت دارد. بین ۴۵ تا ۶۰ درصد هزینه های مستقیم هر قرارداد بیع متقابل مربوط به تأمین کالاهاست. عمده بخش باقی مانده نیز به عملیات اجرایی اختصاص می یابد و بخش بسیار کوچکی برای مهندسی اولیه باقی می ماند. عملیات اجرایی از طریق پیمانکاران فرعی انجام می شود. به همین دلیل مناقصه های فرعی هر دو بخش خرید کالا و اجرا می تواند هزینه های مستقیم اجرای پروژه را تعیین کند. با توجه به نظارت عالی شرکت مهندسی و توسعه نفت بر مناقصه های فرعی از طریق کمیته مناقصات بیع متقابل، هزینه های پروژه بسیار شفاف خواهد بود.

همچنین از طریق مدیریت کیفیت و زمان و اجرای بخش های تأمین کالا و عملیات، اجرا نیز به وضعیتی اطمینان بخش می رسد.

اهمیت نیروهای جوان

توان مهندسی و دانش هایی که در شرکت مهندسی و توسعه نفت وجود دارد، ضامن حفظ منابع ملی در تعامل با شرکت های خارجی در قراردادهای بیع متقابل است. بعضی از تخصص های موجود در این شرکت در تمام صنعت نفت وجود نداشته یا فقط در شرکت نفت و گاز پارس می توان مشابه آن را یافت. بسیاری از کارشناسان این شرکت اگر بخواهند به شرکت های بین المللی نفتی بروند، در بالاترین سطوح به کارگرفته می شوند. البته به این وضعیت قانع نیستیم و می کوشیم تا با جذب نیروهای کارآمد، توانایی مهندسی شرکت را از آنچه هست هم بالا تر ببریم. کارکنان با تجربه شرکت باید قدر جوانان متخصص را بیشتر از قبل بدانند و با اعتماد کردن به آنها و میدان دادن به نظرات کارشناسی آنها، مدیران متخصص آینده را تربیت کنند.

مدیریت مهندسی و ساختمان با توجه به حجم عظیم پروژه هایی که در اختیار دارد، سال ها با کمبود نیروی متخصص و فعال مواجه بوده و همکاران فعلی این مدیریت بیش از توان خود کار و شرایط سخت آن زمان را تحمل کرده اند ولی اجازه نداده ایم هرکسی وارد مدیریت مهندسی و ساختمان شود. برای جذب نیروهای موردنیاز شرکت با چراغ به سراغ فارغ التحصیلان دانشگاهی و یا سایر منابع موجود رفته ایم تا از میان آنها بهترین ها را گزینش و جذب کنیم. چون معتقدیم «سیاهی لشکر نیاید به کار/ یکی مرد جنگی به از صد هزار».

افزایش سهم ایرانیان

یکی از فعالیت های کمیته مناقصه های بیع متقابل، توجه به افزایش سهم ایرانی ها در پروژه های بیع متقابل است. ضمن این که مجری طرح و پیمانکار موظفند سهم ۵۱ درصدی پیمانکاران ایرانی را در ابعاد مختلف مهندسی، خرید کالا و عملیات اجرایی رعایت کنند. این سهم در قانون توجه شده است و باید رعایت شود. شرکت های ایرانی توانمند اعم از پیمانکاران و سازندگان را شناسایی کرده و جلسات مشترکی با آنها برگزار می کنیم تا نسبت به معرفی آنها به پیمانکار بیع متقابل و همچنین رفع موانع آنها اقدام کنیم.

به کمک کارشناسان شرکت، راهکارهایی نیز بر اساس هر موضوع طراحی می کنیم تا فضای کاری مناسبی برای پیمانکاران یا سازندگان ایرانی فراهم شود. در برخی قراردادها، برای پیمانکاران بیع متقابل، به ازای افزایش سهم ایرانی ها، پاداش ویژه ای در نظر گرفته شده است.

روند تدوین پروژه ها

مکانیزم توسعه میادین نفت و گاز به دو طریق است؛ ممکن است یک میدان هیدروکربوری، سبز(GREEN) و دست نخورده باشد که می توان به میدان هایی همچون کیش، یادآوران، آزادگان، جفیر، آذر و چنگوله، بندکرخه و… اشاره کرد. برخی میدان ها هم قهوه ای(BROWN) هستند که از قبل مورد بهره برداری قرار گرفته بودند و قصد داریم پروژه ازدیاد برداشت یا احیا را در آنها اجرا کنیم. در این زمینه می توان به میدان هایی همچون مسجد سلیمان و منصوری اشاره کرد. عمده میدان های جدید، از سوی مدیریت اکتشاف پیشنهاد می شوند اعم از این که از میدان های جدید کشف شده باشند یا این که اقتصادی بودن توسعه آنها، به تأیید برسد. این پروژه ها در هیأت مدیره شرکت ملی نفت مورد بررسی نهایی قرار می گیرد تا در صورت اولویت داشتن، برای توسعه آنها اقدام شود. تعدادی از این پروژه ها به شرکت مهندسی و توسعه نفت به عنوان بازوی توسعه ای شرکت ملی نفت ایران و سایر آنها نیز به سایر شرکت ها واگذار می شوند. در برخی موارد هم پروژه ها از پایین به بالا تعریف می شوند. یعنی شرکت متن یا یکی از شرکت های بهره برداری، پیشنهاد عملیات توسعه را به هیأت مدیره شرکت ملی نفت ارائه می کند. به عنوان نمونه می توان به پروژه نفت سنگین اشاره کرد. اجرای این پروژه علاوه بر سود مالی، می تواند تجربه شرکت ملی نفت ایران را در توسعه میادین نفت سنگین افزایش دهد. بدین ترتیب صنعت نفت ایران می تواند در گام های بعدی برای توسعه میادین نفت سنگین و فوق سنگین که به وفور در مناطقی همچون امریکای لاتین و جنوبی وجود دارند، اقدام کند. شرکت ملی نفت ایران می تواند از این میادین، سود خوبی را عاید کشور نماید. نباید همه نگاه های ما به درون کشور باشد. ما باید درخارج نیز حضور یافته و توانمندی های خود را با مدیریت صحیح به اثبات رسانده و درآمد و منافع جدید برای کشور ایجاد نماییم.

تعیین اولویت ها

در خصوص اولویت بندی پروژه ها، در هر دوره زمانی شاهد سیاست گذاری ویژه ای هستیم. شرکت ملی نفت ایران بر اساس منابعی که در اختیار دارد، هر سال برخی پروژه ها را در اولویت قرار می دهد. این وضعیت در برخی موارد، ناگزیر است ولی بهتر است به سمتی حرکت کنیم که ثبات بیشتری در این بخش داشته باشیم. تنوع بخشی به منابع مالی پروژه ها و همفکری صاحب نظران صنعت نفت می تواند در این زمینه راهگشا باشد.

خدمات مهندسی به مناطق نفتی

شرکت مهندسی و توسعه نفت، به تمامی فعالیت های اصلی و جانبی توسعه میادین نفتی و گازی مربوط به محیط زیست توجه نموده و تمامی آن ها را جزئی از علوم فنی و مهندسی می داند. وقتی از محیط زیست صحبت می کنیم، مهندسی محیط زیست را در نظر داریم. اگر یک مهندس، محیط زیست را نفهمد، اجازه کار طراحی به او نمی دهیم؛ مهندسی که با ایمنی آشنا نباشد، باید به دنبال تکمیل دانش فنی خود برود. در قراردادها نیز به این مسایل توجه جدی نشان می دهیم، زیرا محیط زیست و عمران منطقه ای را بخشی از پروژه ها می دانیم

تاريخ انتشار: ۹ خرداد ۱۳۹۰ | ساعت: ۱۲:۲۳ | شماره اين مطلب: 1585 |